درسنامه آموزشی کتاب سیستم عامل مقدماتی و پیشرفته

اهداف رفتاری

پس از مطالعه این فصل از فراگیر انتظار می‌رود که:

- بتواند روی سیستم خود ویندوز 10 نصب نماید.
- توانایی ایجاد یک فلش راه‌انداز را داشته باشد.
- فایل‌های سیستمی را توضیح دهد.
- فایل‌های FAT و NTFS را به یکدیگر تبدیل کند.
- امکانات محافظتی فایل سیستمی NTFS را شرح دهد.
- اجزای پوشه 32 System را نام ببرد.
- نرم‌افزار مدیریت دیسک را به کار گیرد.
- سرویس‌های ضروری را فعال و سرویس‌های غیرضروری را متوقف نماید.
- توانایی کار با Registry Editor را داشته باشد.

مقدمه

هنگام نصب سیستم عامل ویندوز یا برخی از نرم‌افزارها لازم است کاربر در مورد نسخه نصب (64 یا 32) تصمیم بگیرد. این انتخاب به نوع پردازندهٔ سیستم بستگی دارد که از کدام‌یک پشتیبانی می‌کند. انتخاب نسخه مناسب، منجر به استفاده بهینه از منابع سیستم خواهد شد.

تفاوت معماری 32 بیتی و 64 بیتی

نسخه‌های مختلف ویندوز 10 دارای دو معماری 32 بیتی و 64 بیتی است. در معماری 32 بیتی سیستم عامل حداکثر تا 4 گیگابایت از حافظه RAM را می‌تواند آدرس‌دهی کند و در معماری 64 بیتی بیش از 4 گیگابایت (تا 2 ترابایت) RAM پیشتیبانی می‌شود. این امر باعث می‌شود تا نرم‌افزارهای بیشتری را به‌صورت هم‌زمان اجرا کند. امروزه بیشتر پردازنده‌های تولیدی 64 بیتی هستند. بنابراین اگر رایانه شما بیشتر از 4 گیگابایت RAM دارد بهتر است از ویندوز 64 بیتی استفاده کنید. X86 ویندوز 32 بیتی و X64 ویندوز 64 بیتی را نشان می‌دهد.

لیست تجهیزات مورد نیاز برای نصب ویندوز 10

قبل از نصب سیستم عامل ویندوز 10 بر روی رایانه خود باید بررسی کنید که آیا تجهیزات سخت‌افزاری سیستم شما قادر به پشتیبانی ویندوز 10 می‌باشد یا خیر؟

در جدول زیر لیست تجهیزات مورد نیاز برای نصب ویندوز 10 با معماری 32 و 64 بیتی مشخص شده است.

حداقل سخت‌افزار مورد نیاز برای نصب ویندوز
سخت‌افزار	ویندوز 32 بیتی	ویندوز 64 بیتی
پردازنده	1 گیگاهرتز	1 گیگاهرتز
حافظه RAM	1 گیگاهرتز	2 گیگاهرتز
حافظه آزاد دیسک سخت	16 گیگاهرتز	20 گیگاهرتز
حافظه داخلی کارت گرافیکی	9 DirectX به بالا	9 DirectX به بالا
صفحه نمایش	رزولوشن $600 \times 124$	رزولوشن $600 \times 124$

نصب سیستم عامل ویندوز 10 به کمک DVD

برای نصب سیستم عامل ویندوز 10 به یک رسانه راه‌انداز نیاز است. رسانه راه‌انداز سیستم عامل می‌تواند DVD، حافظه فلش و یا حتی دیسک سخت خارجی باشد.

تنظیمات Setup برای راه‌اندازی سیستم از روی DVD

برای نصب ویندوز از طریق DVD/CD مراحل زیر را طی کنید:

1- هنگامی که قصد نصب ویندوز از روی DVD را دارید، ابتدا باید وارد BIOS سیستم شوید. برای این کار سیستم را مجدداً راه‌اندازی کرده و قبل از Load شدن سیستم عامل با یکی از کلیدهای F10, F2, Del, F12 یا ESC وارد پنجره setup سیستم شوید. این صفحه بسته به برند و مدل مادربورد متفاوت است، ولی اصول تنظیمات در همه آن‌ها یک‌سان می‌باشد.

2- در تنظیمات BIOS سربرگ Boot را باز کنید (ممکن است با عناوین دیگری از جمله Boot Order یا Boot Priority هم مواجه شوید) و اولویت Boot را روی CD/DVD قرار دهید.

اگر قصد دارید نصب ویندوز از طریق Flash انجام شود اولویت را روی USB یا Flash Memory قرار دهید. سپس به کمک کلید تابعی F10 باید تغییرات را ذخیره نموده و سیستم را مجددا راه‌اندازی نمایید.

3- بلافاصله پس از راه‌اندازی مجدد پیغام زیر ظاهر می‌شود.
کافی است دکمه‌ای را فشار دهید تا وارد پنجره نصب ویندوز شوید.

4- در این مرحله اجازه دهید تا فایل‌های نصب، از درون DVD اجرا شوند.

5- سپس پنجره‌ای ظاهر می‌شود که در آن برای نصب ویندوز 10، چند نسخهٔ مختلف به شما پیشنهاد می‌شود.

بنابراین (برای کاربران خانگی)، از آن جایی که نسخهٔ Windows 10 Pro امکانات بیشتری ارائه می‌دهد، بهتر است این گزینه انتخاب شود. پس از انتخاب نسخه موردنظر روی گزینه Next کلیک نمایید.

6- در این مرحله زبان نصب برنامه تعیین می‌شود که بهتر است با پیش فرض موافقت شود. در قسمت Time and currency format زمان و قالب اعداد تعیین می‌شود و در بخش Keyboard or input method نوع صفحه کلید در ویندوزی که در حال نصب آن هستیم تعیین می‌شود. پس از انتخاب گزینه‌های موردنظر روی دکمه Next کلیک کنید.

7- در پنجره ظاهر شده روی دکمه Install now کلیک کنید.

8- در این پنجره باید قوانین نحوه استفاده از ویندوز را بپذیرید. برای این کار گزینه I Accept the License terms را علامت بزنید و روی دکمه Next کلیک کنید.

9- اگر قصد به‌روز کردن سیستم عامل خود را دارید در پنجره Windows setup گزینهٔ Upgrade را انتخاب کنید تا با این روش همه تنظیمات انجام شده بر روی سیستم عامل قبلی شما دست نخورده باقی بماند، اما اگر می‌خواهید ویندوز جدیدی نصب کنید گزینه Custom را انتخاب کنید.

10- درایوی که ویندوز قبلی شما بر روی آن نصب بوده است، معمولاً به‌صورت اتوماتیک توسط ویندوز انتخاب می‌شود. روی گزینه Format کلیک کنید. (البته لزوماً شما نباید درایو انتخاب شده را فرمت کنید. علت فرمت کردن درایو انتخاب شده، افزایش حافظه کافی برای نصب ویندوز می‌باشد) روی گزینه Next کلیک کنید.

11- در این مرحله سیستم شروع به کپی و نصب فایل‌های موجود در DVD بر روی دیسک سخت می‌کند.

12- پس از اتمام کار نصب، سیستم عامل رایانه را Restart کنید.

13- در این مرحله شما باید یک نام کاربری برای ویندوز تعریف کنید. در بخش Pass-word می‌توانید برای حساب کاربری خود گذرواژه تعیین کنید و در پایان روی دکمه Next کلیک کنید.

14- پس از چند دقیقه، سیستم راه‌اندازی شده و میزکار ویندوز مشاهده خواهد شد.

نصب سیستم عامل ویندوز 10 به کمک Flash Memory

برای نصب ویندوز روی رایانه‌هایی که DVD گردان ندارند و یا DVD گردان آن‌ها دچار مشکل شده است بهتر است از External DVD Drive یا یک Flash Memory که به راه‌انداز تبدیل شده است استفاده شود. برای این کار نیاز به انجام یک‌سری کارهای مقدماتی می‌باشد که ابتدا به آن‌ها می‌پردازیم.

اقدامات مقدماتی برای نصب ویندوز از طریق Flash Memory

برای ایجاد یک حافظه Flash راه‌انداز، قبل از هر چیزی لازم است از یک DVD/CD راه‌انداز یک فایل ISO تهیه شود.

1- تهیه Image از DVD نصب ویندوز: برای تهیه Image نرم‌افزارهای متنوعی وجود دارند که ما در این کتاب با استفاده از نرم‌افزار PowerIso می‌خواهیم از DVD نصب ویندوز یک Image تهیه کنیم. به این منظور مراحل زیر را دنبال کنید:

1- وارد محیط نرم‌افزار PowerIso شوید.
2- CD/DVD ویندوز 10 را داخل دیسک گردان قرار دهید، سپس در نوار ابزار روی گزینه Copy کلیک کنید و از کشوی بازشونده گزینه ...Make CD/DVD/Blu-ray Disk Image files را انتخاب کنید.

3- در پنجره‌ای که ظاهر می‌شود مبدأ و مقصد را مشخص کرده و از قسمت Output image file settings از کشوی روبه پایین Standard Image را انتخاب کنید. سپس روی دکمه OK کلیک کنید و منتظر بمانید تا پیغام successfully نمایان شود.

4- برای اینکه سیستم شما بتواند Image تهیه شده را به عنوان یک درایو شناسایی کند باید از درایو مجازی استفاده کند. درایو مجازی برای شبیه‌سازی DVD است که از آن ایمیج گرفته شده است. لازم است ابتدا از مسیر زیر یک درایو مجازی ایجاد کنید.

5- حال تنظیم کنید که فایل Iso توسط درایو مجازی فراخوانی شود. برای این کار روی فایل Image ایجاد شده کلیک راست کرده و از منوی PowerIso گزینه Mount Image to Drive را انتخاب کنید.

6- اگر پنجره This PC باز شود درایو مجازی ایجاد شده نمایش داده خواهد شد.

2- تبدیل Flash به رسانه راه‌انداز: برای نصب ویندوز از روی حافظه فلش لازم است که حافظه فلش به رسانه راه‌انداز تبدیل شود. برای این کار مراحل زیر را دنبال کنید:

1- قبل از هر کاری از خالی بودن حافظه فلش اطمینان حاصل نمایید.
2- فایل DVD Iso ویندوز 10 را روی حافظه فلش کپی کنید.
3- نرم‌افزار PowerIso را اجرا کرده، از منوی Tools گزینهٔ Creat Bootable USB Drive را انتخاب کنید.

4- در قسمت Select source گزینه Image File با کلیک روی آیکون پوشه یا باز کردن کشوی روبه پایین و به کمک Browse فایل ISO را پیدا کنید. سپس در بخش Destination USB drive گردانندهٔ Flash را انتخاب کنید و در آخر روی دکمه Start کلیک کنید.

پس از ایجاد یک فلش راه‌انداز نصب سیستم را Restart نموده و مراحل نصب را دقیقاً همانند مراحلی که در نصب با DVD توضیح دادیم دنبال کنید.

ارتقای سیستم عامل ویندوز 10

به‌طور معمول شرکت مایکروسافت هر چند مدت یک‌بار تغییرات جدیدی در نسخهٔ نرم‌افزارهای تولید شدهٔ خود ایجاد می‌کند. عموماً این تغییرات امکانات بیشتری در اختیار کاربران قرار می‌دهد. از این‌رو لازم است با نحوه به‌روزرسانی سیستم عامل ویندوز 10 آشنا شوید. به این منظور کافی است مراحل زیر را دنبال کنید:

1- بر روی منوی شروع کلیک کرده و سپس وارد تنظیمات ویندوز شوید.
2- گزینه Update & Security را که در تصویر زیر مشخص شده است را انتخاب کنید.

3- از منوی سمت چپ پنجره گزینه windows Update را انتخاب کرده، سپس از سمت راست پنجره روی گزینه Updates available کلیک کنید. پس از جست‌وجو در قسمت پایین برنامه‌های مورد نیاز خود را لیست کرده، سپس به‌طور خودکار ویندوز را به روزرسانی می‌کند.

با کلیک روی گزینه Download and install نیز امکان دانلود و به‌روزرسانی ویندوز وجود دارد. توجه داشته باشید که در حین آپدیت شدن ویندوز، ویندوز نباید تحت هیچ شرایطی خاموش شود.

سیستم فایل (File system)

سیستم فایل به روش و ساختاری گفته می‌شود که سیستم عامل از آن استفاده می‌کند تا فایل‌ها را بر پارتیشن‌های روی دیسک سازمان‌دهی کند. سیستم عامل با استفاده از فایل سیستم می‌تواند تشخیص دهد که یک فایل در کجای دیسک نوشته شده است و شروع و پایان آن فایل در کجا قرار گرفته است. در واقع شناسایی یک فایل بدون استفاده از فایل سیستم برای سیستم عامل امکان‌پذیر نیست.

انواع سیستم فایل‌های ویندوز

سیستم فایل‌ها بسته به نوع کاربرد انواع مختلفی دارند که عبارت‌اند از:

1- (FAT (File Allocation Table: دو فایل FAT32 و FAT16 جزو سیستم فایل‌های مایکروسافت می‌باشند که به‌دلیل عدم توانایی در تعریف سطوح مجوز دسترسی (در فایل‌ها و پوشه‌ها)، این سیستم‌ها در شبکه‌ها قابل اطمینان و کارآمد نیستند.

- سیستم فایل FAT16: برای اولین بار همراه سیستم عامل MS-DOS ارائه شد که به‌دلیل ناکارآمدی منسوخ گردید. در این سیستم فایل، هنگام پارتیشن‌بندی دیسک سخت برای Hard Disk محدودیت ایجاد می‌شد. به‌طوری که حجم پارتیشن‌ها حداکثر 2GB بود.

- سیستم فایل FAT32: نسخه بهبود یافته FAT16 می‌باشد که مشکل محدودیت حجم پارتیشن‌بندی در آن مرتفع شده است.

2- (NTFS (New Technology File System: این سیستم فایل ساختار 64 بیتی را پشتیبانی می‌کند و سرعت بالایی در دسترسی به اطلاعات دارد. همچنین امکان فشرده‌سازی فایل‌ها را امکان پذیر کرده است و در شبکه‌ها به‌دلیل توانایی تعریف سطح دسترسی برای کاربران، امنیت شبکه را تا حد زیادی بالا می‌برد.

3- (exFAT (Extended File Allocation Table: فایل سیستمی است که برای Flash Memory ها بهینه‌سازی شده است.

فشرده‌سازی فایل‌ها و پوشه‌ها

یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های سیستم فایل NTFS، فشرده‌سازی و رمزگذاری فایل‌ها و پوشه‌هاست.

برای فشرده‌سازی فایل‌ها و پوشه‌ها این مراحل را طی کنید:

1- قبل از هر کاری اطمینان حاصل کنید که در ایوی که پوشه یا فایل مورد نظرتان در آن قرار دارد سیستم فایل NTFS می‌باشد.

2- روی فایل یا پوشه انتخاب شده کلیک راست کرده گزینه Properties را انتخاب نمایید و در پنجره باز شده روی دکمه Advanced کلیک کنید.

3- پنجرۀ نمایان شده دارای بخش‌های مختلفی است.

با انتخاب گزینه Compress contents to save disk space سیستم عامل محتویات پرونده یا پوشه را به‌‌صورت فشرده نگهداری می‌کند. این کار باعث صرفه‌جویی در فضای دیسک می‌شود.

با انتخاب گزینه Encrypt contents to secure data سیستم عامل محتویات پرونده یا پوشه را محرمانه تلقی می‌کند و آن را به‌صورت رمزگذاری شده نگهداری می‌کند. با این کار فقط مدیر سیستم قادر خواهد بود محتویات پرونده یا پوشه را مشاهده کرده، تغییر دهد و حتی از محلی به محل دیگر کپی کند.

ارتقای سیستم فایل‌های ویندوز

اگر سیستم فایل یک درایو FAT باشد می‌توانیم سیستم فایل آن را به NTFS ارتقا دهیم. برای این کار مراحل زیر را دنبال کنید.

1- در کادر Search برنامه Run را اجرا نموده و در بخش Open دستور cmd را اجرا کنید.

در خط فرمان دستور زیر را اجرا کنید:	Convert volume/fs:ntfs
Volume: مشخص‌کننده نام درایوی است که قصد تغییر فایل سیستم آن به NTFS را دارید. fs:ntfs/ مخفف کلمات File system :NTFS می‌باشد.

آشنایی با فایل‌های سیستمی ویندوز

پس از نصب سیستم عامل ویندوز 10، فایل‌های نصب شده در سه پوشه سیستمی قرار می‌گیرند:

1- پوشه Program files: محل ذخیره برنامه‌ها
2- پوشه Document and Settings: محل ذخیره مشخصات کاربران
3- پوشه Windows: محل ذخیره فایل‌های اصلی ویندوز

پوشه 32 System یکی از پوشه‌هایی است که در داخل پوشه windows قرار دارد. این پوشه یکی از مهم‌ترین پوشه‌های سیستم عامل ویندوز است که خود شامل تعداد زیادی پوشه است و حاوی اطلاعات ارزندهٔ سیستمی ویندوز می‌باشد.

معرفی مهم‌ترین اجزای پوشه System32

Config: فایل‌های رجیستری در پوشه Config قرار دارند. رجیستری یک بانک اطلاعاتی مهم از اطلاعات پیکربندی ویندوز است.

Icsxml: برای شناسایی خودکار برخی از سخت‌افزارها که خاصیت Plug & Play دارند، از فایل‌های موجود در این پوشه استفاده می‌شود.

IME: فایل زبان‌های نصب شده در سیستم در این پوشه قرار گرفته است.

Drivers: همهٔ درایورهای نصب شده در این پوشه قرار می‌گیرند.

Restore: برنامهٔ System Restore هنگام بازیابی اطلاعات و بازگشت به حالت قبل از اطلاعات درون این پوشه استفاده می‌کند.

Spool: در صورتی‌که به‌طور هم‌زمان فرمان چاپ برای چند فایل صادر شود، ویندوز یک صف تشکیل می‌دهد که به این عمل Spooling گفته می‌شود.

Mui: برای کنترل اجرای هم‌زمان چند برنامه (Multi Tasking) از فایل‌های موجود در این پوشه استفاده می‌شود.

Inetsrv: این پوشه فایل‌های سرویس IIS را شامل می‌شود. هنگام استفاده از برنامه‌نویسی‌های تحت وب باید این سرویس را فعال نمود.

آشنایی با فایل Initialization) INI)

آیا تا به حال دیده‌اید که بعد از نصب یک برنامه، یک یا چند فایل متنی با پسوند ini کنار فایل اجرایی قرار می‌گیرند؟! این فایل‌ها چه هستند و چه کاربردی دارند؟!

فایل INI یک فایل متنی ساده از نوع TXT است که با برنامه Notepad ایجاد شده است.

- ساختار فایل INI: فایل INI شامل یک یا چند بخش است هر بخش با یک section name آغاز می‌شود و شامل یک سری ویژگی و مقادیر است که این مقادیر توسط نرم‌افزار خوانده می‌شوند.

[SECTION_NAME_1] PROPERTY_NAME=VALUE PROPERTY_NAME=VALUE

[SECTION_NAME_2] PROPERTY_NAME=VALUE PROPERTY_NAME=VALUE

تذکر: نام بخش‌ها و نام کلید در هر بخش نیز نباید تکراری باشند. خطوطی که (;) شروع می‌شوند، توضیحات بوده و توسط نرم‌افزار خوانده نمی‌شوند.

ویندوز از چندین استاندارد برای فایل‌های INI استفاده می‌کند تا اطلاعات پیکربندی رایانه را ذخیره کند. فایل‌هایی که این اطلاعات را نگهداری می‌کنند عبارت‌اند از:

WIN.INI, SYSTEM.INI, PROGMAN.INI, PROTOCOL.INI, SHARED.INI, WINFILE.INI, CONTROL.INI, SCHDPLUS.INI

مدیریت دیسک سخت (Disk Management)

برنامه Disk Management امکان مدیریت کامل ذخیره‌سازهایی که توسط ویندوز شناسایی می‌شود (از قبیل هارد دیسک، SSD درایوها، فلش و DVD/CD Rom) را فراهم می‌کند. با استفاده از این ابزار می‌توان پارتیشن‌بندی و فرمت کردن درایو، تخصیص، عوض کردن و حتی حذف Drive letterها و... را مدیریت نمود. همچنین برای مشاهدهٔ اطلاعاتی در مورد فایل سیستم درایوها می‌توانید از Disk Management استفاده نمایید.

- روش اجرای برنامه Disk Management: یکی از روش‌های اجرای این برنامه، کلیک راست روی منوی شروع و انتخاب گزینه Disk Management می‌باشد.

پس از اجرای برنامه پنجره‌ای همانند شکل زیر ظاهر می‌شود. با توجه به ستون File System می‌توان به نوع فایل سیستم درایوها پی‌برد.

حذف یک درایو

در صورتی‌که قصد داشته باشید یکی از درایوهای دیسک سخت رایانهٔ خود را حذف کنید، ابتدا روی درایو موردنظر کلیک راست کرده و گزینه ...Delete volume را انتخاب کنید پیغام زیر مبنی بر تهیه نسخه پشتیبان و تأیید حذف اطلاعات درایو نمایش داده می‌شود.

تبدیل یک درایو به چند درایو

برای تبدیل یک درایو به چند درایو مراحل زیر را دنبال کنید:

1- روی درایوی که می‌خواهید از فضای خالی آن درایو جدیدی بسازید، کلیک راست کرده و گزینه ...Shrink Volume را انتخاب کنید.

2- در کادر Enter the amount of space to shrink in MB میزان فضای موردنظر را وارد کنید، سپس روی دکمه Shrink کلیک کنید.

3- در کادر پیغام به شما گوشزد می‌شود که اطلاعات موجود در این درایو را از دست خواهید داد. در صورت تأیید روی دکمه Yes کلیک نمایید.

4- پس از تأیید یک بخش به نام Unallocated به درایوها اضافه می‌شود.

ایجاد درایو جدید

برای ایجاد یک درایو جدید مراحل زیر را دنبال کنید:

1- روی بخش Unallocated (شکل قبل) کلیک راست کرده و گزینه ...New simple volume را انتخاب کنید. در پنجره Wizard روی Next کلیک کنید.

2- در پنجره نمایان شده، اندازه درایو را مشخص کنید. در صورتی که بخواهید همه بخش Unallocated فقط تبدیل به یک درایو جدید شود، بدون تغییر اندازه روی دکمه Next کلیک کنید.

3- حرف درایو در نظر گرفته شده را با کلیک روی کشوی روبه پایین انتخاب کرده سپس روی دکمه Next کلیک کنید.

4- در پنجره قالب‌بندی پارتیشن جدید نوع File system را انتخاب کنید بهتر است NTFS را انتخاب کنید و در بخش Volume label نامی برای درایو جدید در نظر بگیرید. (مثلاً Section Flash)

5- در پنجره ظاهر شده، خلاصه‌ای از تنظیمات انجام شده، نمایش داده می‌شود. روی دکمه Finish کلیک کنید.

6- در پنجره Disk Management درایو ایجاده شده قابل مشاهده می‌باشد.

تغییر حروف درایو

برای تغییر حروف درایو مراحل زیر را دنبال کنید:

1- روی درایو مورد نظر کلیک راست کرده و گزینه Change Drive Letter and Paths را انتخاب کنید.

2- در حال حاضر حرف G به این درایو اختصاص دارد، شما می‌توانید حرف دیگری را به آن اختصاص دهید. در پنجره ظاهر شده روی دکمه Change کلیک کنید.

3- در بخش Assign the following drive letter روی کشوی رو به پایین کلیک کرده و به‌جای حرف G حرف دلخواه دیگری را برای درایو تعریف کنید و روی دکمه OK کلیک کنید.

4- جهت تأیید تنظیمات انجام شده، در کادر نمایان شده روی دکمه Yes کلیک نمایید.

5- پس از تأیید، حرف درایو موردنظر تغییر می‌کند که این تغییر در پنجره مدیریت درایو قابل مشاهده است.

آشنایی با قالب‌بندی دیسک

همان‌گونه که می‌دانید دیسک سخت به چند قسمت (Partition) به اندازه دلخواه تقسیم‌بندی می‌شود که هر قسمت را یک درایو منطقی می‌گویند. پس از پارتیشن‌بندی، برای استفاده از درایوها باید آن‌ها را قالب‌بندی (Format) نمایید.

به‌طور کلی دو نوع قالب‌بندی وجود دارد:

1- قالب‌بندی سطح پایین (Low Level Format): تمامی دیسک‌های سخت توسط کارخانه سازنده فرمت سطح پایین می‌شوند و پس از آن برای این که دیسک قابل استفاده باشد و بتوان اطلاعات را روی آن ذخیره کرد باید پارتیشن‌بندی و فرمت منطقی شود.

2- قالب‌بندی سطح بالا یا منطقی: قالب‌بندی منطقی باعث ایجاد اجزای مهم دیسک مانند رکورد راه‌انداز (Boot Sector)، سیستم پرونده (File System)، جداول فهرست ریشه (Root Directory Table) فضای داده‌های دیسک می‌شود.

قالب‌بندی دیسک (format) 

برای قالب‌بندی دیسک مراحل زیر را اجرا کنید:

1- برنامه Disk Management را اجرا کرده و درایو مورد نظر را انتخاب نمایید.
2- روی درایو مورد نظر کلیک راست نموده و گزینه Format را انتخاب نمایید.

3- پنجره‌ای همانند شکل زیر باز می‌شود که دارای بخش‌های مختلفی می‌باشد.

4- از کادر باز شده در بخش Volume lable می‌توانید برچسبی برای درایو تعریف نمایید.

5- نوع سیستم فایل را از کشوی باز شوی File system انتخاب نمایید.
6- مقدار پیش‌ فرض Allocation unit size بهترین اندازه را به درایو تخصیص می‌دهد. (مقدار پیش فرض را تغییر ندهید)
7- گزینه تأیید عملکرد سریع قالب‌بندی (Perform a quick format) به‌طور پیش فرض انتخاب شده است. بهتر است علامت این کادر را بردارید تا قالب‌بندی به‌صورت استاندارد انجام شود.
8- انتخاب گزینه Enable file and folder compression به شما این امکان را می‌دهد که در صورت نیاز، فایل‌ها یا پوشه‌هایی را که فشرده نیستند، فشرده نمایید و بالعکس پس از انجام تنظیمات روی دکمهٔ OK کلیک کنید.
9- پیغام هشدار ظاهر می‌شود که در آن به کاربر تأکید می‌کند که کلیه اطلاعات درایو را از دست خواهد داد. در صورتی که از فرمت کردن درایو اطمینان کامل دارید روی دکمه OK کلیک کنید.

کار با سرویس‌های پرکاربرد و طریقه اجرا و توقف آن

سیستم عامل ویندوز 10، باید مجموعه‌ای از سرویس‌های سیستمی را اجرا کند تا بتواند به وظایف اصلی خود عمل کند. با این حال امکان دارد شما به برخی از این سرویس‌ها نیاز نداشته باشید. با غیرفعال کردن این سرویس‌ها نه تنها تأثیر منفی در سیستم شما ایجاد نمی‌شود بلکه سرعت و عملکرد سیستم شما نیز افزایش می‌یابد.

دسترسی به سرویس‌های ویندوز

برای دسترسی به سرویس‌های ویندوز مراحل زیر را دنبال کنید:

1- روی آیکون This PC کلیک راست نموده و گزینه Manage را انتخاب کنید.
2- در پنجره Computer Management گزینه Services را انتخاب کنید.
3- روی سربرگ Standard که در پایین صفحه است کلیک کنید.

حالا اگر ستون Startup Type را نگاه کنید 4 نوع Startup را مشاهده خواهید کرد:

Automatic: نشان‌دهنده این است که سرویس توسط سیستم یا سرویس‌های دیگر به‌صورت خودکار اجرا
می‌شود.

(Automatic (Start delayed: بعد از اینکه ویندوز به‌طور کامل شروع شد سرویس اجرا می‌شود.

Manual: این سرویس توسط یک برنامه یا برخی توابعی که کاربر مشخص می‌کند اجرا می‌شود.

Disabled: سرویس توسط کاربر غیرفعال شده است و مجدداً اجرا نمی‌شود.

غیرفعال نمودن سرویس‌های غیرضروری در ویندوز

در ویندوز 10 به‌صورت پیش فرض، سرویس‌هایی به منظور انجام عملیات مختلف که ضروری نیستند، فعال می‌باشند. این سرویس‌های بلا استفاده باعث درگیر شدن حافظه RAM و CPU و در نتیجه باعث کندی سیستم می‌شوند. بنابراین بهتر است این سرویس‌های غیرضروری ویندوز 10 را غیرفعال کنید و تنها در زمان نیاز آن‌ها را فعال کنید.

برای غیرفعال نمودن سرویس‌های غیرضروری در ویندوز مراحل زیر را دنبال کنید:

1- در لیست سرویس‌ها، روی سرویس مورد نظر کلیک راست کرده و گزینهٔ Properties را انتخاب نمایید.

2- در پنجره باز شده روی دکمهٔ Stop کلیک کنید تا سرویس غیرفعال شود.

3- کشوی بازشونده Startup type گزینه Disabled را انتخاب نموده و برای تایید روی دکمه OK کلیک کنید.

مفهوم رجیستری ویندوز 

رجیستر به معنی ثبت کردن است و رجیستری محلی برای ثبت اطلاعات است. ویندوز اکثر تنظیمات مهم خود را درون رجیستری یادداشت می‌کند.

هربار که برنامه‌ای روی سیستم خود نصب می‌کنید، سیستم عامل تمام اطلاعات مربوط به آن برنامه را در فایلی به‌نام رجیستری ذخیره می‌کند.

- رجیستری ویندوز: رجیستری ویندوز 10 دارای مجموعه‌ای از تنظیمات مخفی است که در جای دیگری از ویندوز به آن‌ها دسترسی ندارید. رجیستری ویندوز امکان انجام تغییراتی جهت بالا بردن کارایی ویندوز را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. مثلا برای غیرفعال کردن برخی ویژگی‌های غیر کاربردی که همراه ویندوز نصب و فعال می‌شوند می‌توان از Registry Editor استفاده کرد.

کار با برنامه Registry Editor

Registry Editor یک ابزار خیلی ویژه برای کاربران حرفه‌ای ویندوز می‌باشد که با استفاده از آن می‌توانند بسیاری از تنظیمات ویندوز را تغییر دهند. برای باز کردن برنامهٔ ویرایشگر رجیستری ویندوز روش‌های مختلفی وجود دارد که به یکی از این روش‌ها اشاره می‌کنیم.

1- از منوی شروع برنامه Run را باز کنید.
2- عبارت regedit را در آن تایپ کرده و برروی OK کلیک کنید.

3- پنجره Registry Editor یک ساختار درختی دارد و شامل دو بخش است.

در پنجرۀ سمت چپ یک ریشه به نام Comput-er هست که در داخل آن پنج KEY با عناوین مختلف وجود دارد و پنجرهٔ سمت راست که در داخل آن مقدارها مشاهده می‌شود.

معرفی (KEY) کلیدهای رجیستری
HKEY_CLASS_ROOT	شامل تناظر پسوند فایل‌ها و سایر تنظیمات ویندوز است.
HKEY_CURRENT_USER	شامل تنظیماتی که مختص کاربر فعلی است.
HKEY_LOCAL_MACHIN	شامل تنظیمات سخت‌افزاری می‌باشد.
HKEY_USERS	تنظیماتی که اطلاعات همه کاربران را در خود نگهداری می‌کند.
HKEY_CURRENT_CONFIG	شامل تنظیمات پیکربندی سخت‌افزاری سیستم می‌باشد.

 

معرفی انواع (Value) مقادیر متغیرها
REG_BINARY	در این نوع متغیر اطلاعات سخت‌افزاری به شکل داده‌های دودویی در این نوع متغیر ذخیره می‌شود.
REG_DWORD	برای ذخیره مقادیر منطقی (True & False) از این نوع داده استفاده می‌شود. داده‌ها به عنوان یک عدد صحیح (4 بایت، 32 بیت) نشان داده شده است. بسیاری از سرویس‌ها، پارامترهای درایورهای دستگاه‌ها، دارای این نوع هستند و در یک فرمت باینری، هگزادسیمال یا اعشاری نمایش داده می‌شوند.
QWORD	این نوع داده به عنوان یک عدد صحیح 64 بیتی معرفی شده و در ویرایشگر رجیستری به عنوان مقدار باینری نمایش داده می‌شود.
String Value	این نوع، یک رشته استاندارد است که برای نمایش مقادیر متنی قابل خواندن به‌کار می‌رود.
Binary Value	این نوع، مقادیر را به‌صورت داده‌های باینری خام ذخیره می‌کند. اکثر اطلاعات مربوط به اجزای سخت‌افزاری به‌صورت داده‌های باینری هستند و می‌توانند در یک ویرایشگر به‌صورت هگزادسیمال نمایش داده شوند.

تهیه نسخه پشتیبان از رجیستری ویندوز

هنگام کار با ویندوز، هر زمان که تغییری در تنظیمات و نرم‌افزارها اتفاق می‌افتد، مقادیر کلیدها در رجیستری تغییر می‌کنند. در واقع اگر ویندوز از رجیستری استفاده نکند، اغلب تغییراتی که ایجاد شده پس از Restart کردن سیستم، به حالت قبل بر می‌گردد.

برای تهیه نسخه پشتیبان از رجیستری ویندوز مراحل زیر را دنبال کنید:

1- در پنجره Registry Editor از منوی File گزینه Export را کلیک کنید.
2- در پنجره Export Register File در قسمت File name یک نام برای فایل پشتیبان وارد نمایید. سپس روی دکمه Save کلیک کنید.

تغییر عملکرد سیستم از طریق Reedit

به کمک ویرایش رجیستری ویندوز امکان تغییر در عملکرد سیستم وجود دارد. اما اکیداً توصیه می‌شود بدون مطالعه از تغییر رجیستری ویندوز صرف‌نظر نمایید.

به عنوان مثال، در یک شرکت تبلیغاتی، قرار است آرم شرکت به عنوان تصویر پس‌زمینه قرار بگیرد، به‌طوری که کاربر، اجازه تغییر پس‌زمینه میزکار را نداشته باشد. برای این کار باید رجیستری ویندوز عوض شود. تغییرات مربوط به پس‌زمینه میزکار در کلیدی با نام ActiveDesktop ذخیره می‌شود.

جهت انجام این کار مراحل زیر را دنبال کنید:

1- در صفحه ویرایشگر رجیستری، به مسیر زیر حرکت کنید تا به کلید ActiveDesktop برسید.

HKEY_CURRENT_USER\ SOFTWARE\ Microsoft\ Windows\ CurrentVersion\ Policies\ ActiveDesktop

2- فرض کنید به دنبال کلید ActiveDesktop در این مسیر گشتید و این کلید را نیافتید! بنابراین باید در داخل کلید Policies یک زیر کلید به‌نام Active Desktop بسازید.

3- روی کلید Policies کلیک راست نموده و گزینه New را انتخاب کرده و گزینه Key را انتخاب کنید.
4- نام کلید را ActiveDesktop بگذارید.

5- حالا باید به کلید ActiveDesktop مقداردهی کنید. برای مقداردهی به این کلید روی آن کلیک راست کرده و گزینهٔ DWORD را انتخاب کرده و نام آن را NoChanging Wallpaper بگذارید.

6- بر روی NoChanging Wallpaper دابل کلیک کنید تا بتوانید مقدار آن را تغییر دهید. در قسمت Value data مقدار پیش فرض صفر درج شده است. اگر تمایل دارید که اجازه تغییر تصویر پس‌زمینه از کاربر گرفته شود، کافی است مقدار یک را در این قسمت درج کرده و برای تأیید روی دکمه OK کلیک نمایید.

7- پس از اعمال تغییرات رجیستری لازم است یک‌بار سیستم خود را راه‌اندازی مجدد نمایید. (و یا از حساب کاربری خود خارج شده و مجدداً وارد حساب کاربری خود شوید)
8- حال سعی کنید تصویر پس‌زمینه میزکار را عوض کنید.
9- مشاهده خواهید کرد که گزینه‌های مربوط به تغییر تصویر پس‌زمینه غیرفعال شده است. در بالای صفحه پیغام «برخی از این تنظیمات توسط سازمان شما پنهان یا مدیریت می‌شوند.» ظاهر خواهد شد.

واژه‌نامه تخصصی
مقداردهی اولیه	Initialization	میزان	Amount
مجوز	License	اختصاص دادن	Assign
سطح پایین	Low Level	در دسترس	Available
تقسیم‌بندی	Partition	فشرده‌کردن	Compress
حرفه‌ای	Professional	مقصد	Destination
ویرایشگر رجیستری	Registry Editor	سند	Document
امنیت	Security	غیرفعال	Disabled
منبع	Source	مدیریت دیسک	Disk Management
کوچک شدن	Shrink	فعال کردن	Enable
مقررات	Terms	شرکت، پرو‌ژه	Enterprise
تخصیص نیافته	Unallocated	رمزگذاری کردن	Encrypt
ارتقا دادن	Upgrade	سیستم فایل	File system
به‌روزرسانی	Update	قالب	Format